FA Vase (tên đầy đủ: The Football Association Challenge Vase) là giải cúp loại trực tiếp thường niên của Liên đoàn bóng đá Anh (The FA), dành cho các câu lạc bộ ở những tầng thấp của hệ thống bóng đá Anh. Theo trang Wikipedia về giải, đối tượng tham dự là các đội thuộc Step 5 và Step 6 của National League System. Trận chung kết diễn ra trên sân Wembley.
| Tên gốc | The Football Association Challenge Vase (FA Vase) |
|---|---|
| Thành lập | Mùa 1974–75 |
| Quốc gia | Anh |
| Đơn vị tổ chức | The Football Association (The FA) |
| Thể thức | Cúp loại trực tiếp, bán kết hai lượt, chung kết tại Wembley |
| Số đội | Gần 600 câu lạc bộ |
| Đối tượng | Các đội Step 5 và Step 6 của National League System |
| Đội vô địch nhiều nhất | Whitley Bay (4 lần) |
| Nhà vô địch 2026 | A.F.C. Stoneham |
FA Vase ra đời thế nào?
Muốn hiểu FA Vase, phải quay lại thời bóng đá Anh còn chia cầu thủ thành hai loại. Trước năm 1974, cầu thủ hoặc là chuyên nghiệp, hoặc là nghiệp dư. Cầu thủ nghiệp dư về danh nghĩa không nhận lương, và các đội nghiệp dư có giải cúp riêng là FA Amateur Cup.
Đến đầu thập niên 1970, nhiều cầu thủ nghiệp dư giỏi thực tế đã nhận tiền. Năm 1974, FA bỏ hẳn sự phân biệt này và khai tử Amateur Cup. Các đội mạnh hơn trong Amateur Cup chuyển sang FA Trophy, giải đã có từ năm 1969 cho các đội chuyên nghiệp ngoài Football League. Phần lớn các đội còn lại được đưa vào một giải mới: FA Vase.
Mùa đầu tiên 1974–75 có hơn 200 câu lạc bộ đăng ký. Trận chung kết đầu tiên trên sân Wembley cũ, trước khoảng 9.000 khán giả, Hoddesdon Town của Spartan League thắng Epsom & Ewell của Surrey Senior League với tỷ số 2–1. Hoddesdon khi đó còn bị xem là đội cửa dưới.
Ai được đá FA Vase?
Hệ thống bóng đá Anh có nhiều tầng. FA Vase chỉ nhận các đội ở tầng thứ chín trở xuống. Bốn tầng ngay phía trên dự FA Trophy. Từ đợt tái cấu trúc National League System năm 2004, ranh giới này được đặt ở “Step 5”, tương đương cấp độ thứ chín của toàn hệ thống.
Giải từng có cả đội ngoài nước Anh. Các câu lạc bộ ở quần đảo Channel như First Tower United, St. Martins, Vale Recreation và đội Douglas HSOB của đảo Man đều từng tham dự. Guernsey F.C., thành lập năm 2011 và chơi ở Combined Counties League, được dự giải từ mùa 2012–13 và vào tới bán kết ngay mùa đó.
Thể thức thi đấu
FA Vase đá theo thể thức loại trực tiếp với gần 600 đội. Bán kết đá hai lượt. Chung kết đá một trận duy nhất ở Wembley.
Có một cơ chế miễn vòng. Đội đã vào tới vòng 4 chính thức ở mùa trước sẽ được miễn vòng loại và bắt đầu từ vòng 2 chính thức, trừ khi đội đó đã lên chơi ở giải Step 4 (khi ấy họ chuyển sang dự FA Trophy). Đội thua ở vòng 3 chính thức mùa trước được miễn tới vòng 1 chính thức.
Ngày trước, nếu chung kết hòa sau hiệp phụ thì hai đội đá lại vào một ngày khác. Chung kết 1977 giữa Billericay Town và Sheffield là ví dụ: hòa 1–1 ở Wembley, rồi Billericay thắng 2–1 trong trận đá lại tại City Ground. Hiện nay chung kết luôn được phân định ngay trong ngày, bằng loạt luân lưu nếu cần. Theo danh sách chung kết trên Wikipedia, tính từ năm 2010, đội vô địch nhận 20.000 bảng tiền thưởng, chưa kể tiền thưởng các vòng trước.
Những cái tên giàu thành tích
Chỉ năm đội từng vô địch FA Vase nhiều hơn một lần. Whitley Bay đứng đầu với bốn danh hiệu (2002, 2009, 2010, 2011) và là đội duy nhất vô địch ba mùa liên tiếp. Billericay Town có ba lần, Tiverton Town, Halesowen Town và Brigg Town mỗi đội hai lần.
Billericay, Halesowen (1985, 1986) và Tiverton (1998, 1999) đều từng vô địch hai năm liên tiếp. Từ 2009 đến 2018, cả mười trận chung kết đều có mặt một đội của Northern League Division One, và tám trong số đó giành cúp.
FA Vase cũng là bệ phóng cho vài câu lạc bộ. Năm 2017, Forest Green Rovers (vô địch Vase năm 1982) trở thành đội vô địch FA Vase đầu tiên lên chơi ở English Football League. Năm 2019, AFC Fylde (tên cũ Kirkham & Wesham, vô địch Vase 2008) trở thành đội đầu tiên giành cả FA Trophy lẫn FA Vase. Glossop North End, một cựu thành viên Football League, thì hai lần thua ở chung kết.
Kỷ lục tỷ số của giải được lập vào tháng 9/2021, khi Hinckley AFC thắng St Martins 18–0.
Các trận chung kết gần đây
| Mùa | Vô địch | Tỷ số | Á quân |
|---|---|---|---|
| 2025–26 | A.F.C. Stoneham | 0–0 (thắng luân lưu) | Cockfosters |
| 2024–25 | Whitstable Town | 2–1 (hiệp phụ) | AFC Whyteleafe |
| 2023–24 | Romford | 3–0 | Great Wakering Rovers |
| 2022–23 | Ascot United | 1–0 | Newport Pagnell Town |
| 2021–22 | Newport Pagnell Town | 3–0 | Littlehampton Town |
| 2020–21 | Warrington Rylands | 3–2 | Binfield |
| 2019–20 | Hebburn Town | 3–2 | Consett |
| 2018–19 | Chertsey Town | 3–1 (hiệp phụ) | Cray Valley Paper Mills |
Tất cả các trận chung kết trên đều diễn ra ở sân Wembley mới. Về truyền hình, BT Sport phát trực tiếp chung kết 2016 giữa Hereford và Morpeth Town, cùng ngày với chung kết FA Trophy. Chung kết 2025 được phát trên TNT Sports 4 và Discovery+.
Xem kết quả FA Vase ở đâu?
Kết quả, lịch thi đấu và bảng xếp hạng bóng đá các giải của Anh được cập nhật tại KQBD 247. Hãy vào trang kết quả bóng đá Anh để theo dõi chung, hoặc xem trang Cúp FA Anh, giải cúp mang tên cùng liên đoàn.
Câu hỏi thường gặp
FA Vase khác FA Trophy thế nào?
FA Trophy dành cho bốn tầng ngay trên cấp độ thứ chín. FA Vase dành cho các đội từ cấp độ thứ chín (Step 5) trở xuống.
Đội nào vô địch FA Vase nhiều nhất?
Whitley Bay, với bốn lần vô địch.
Ai vô địch FA Vase 2026?
A.F.C. Stoneham, sau khi thắng Cockfosters bằng loạt luân lưu trong trận chung kết hòa 0–0.
Nguồn tham khảo: Wikipedia – FA Vase, Wikipedia – List of FA Vase finals