Serie D là giải vô địch bán chuyên cao nhất của bóng đá Ý và là cấp độ thứ tư trong hệ thống giải quốc gia, ngay dưới Serie C. Đây cũng là hạng đấu thấp nhất còn được tổ chức ở quy mô toàn quốc. Giải do Lega Nazionale Dilettanti (LND) điều hành, với khoảng 162 đội chia thành 9 bảng theo khu vực địa lý.
| Tên gốc | Campionato nazionale Serie D |
|---|---|
| Thành lập | 1948 (khởi đầu với tên Promozione; mang tên Serie D từ 1959) |
| Quốc gia | Ý (có cả câu lạc bộ của San Marino) |
| Đơn vị tổ chức | Lega Nazionale Dilettanti (Dipartimento Interregionale) |
| Cấp độ | 4 |
| Số đội | 162, chia 9 bảng (gironi) |
| Lên hạng | Serie C (đội nhất mỗi bảng) |
| Xuống hạng | Eccellenza (4 đội mỗi bảng) |
| Cúp liên quan | Coppa Italia Serie D (từ 1999) |
| Giành Scudetto Serie D nhiều nhất | Siena (2 lần) |
| Scudetto Serie D mùa 2025–26 | Scafatese |
Từ Promozione, IV Serie đến Serie D
Gốc gác của Serie D nằm ở cuộc cải tổ năm 1948. Khi đó, hạng ba Serie C phình ra với quá nhiều đội bóng địa phương, nên Liên đoàn bóng đá Ý (FIGC) chọn lọc các đội mạnh nhất cho một Serie C mới gồm 4 bảng. Số còn lại được đưa vào giải mới mang tên Promozione.
Năm 1952, Promozione đổi thành IV Serie (Giải hạng Tư). Đến 1959, giải chính thức mang tên Serie D, do Lega Nazionale Semiprofessionisti quản lý. Thời kỳ này, mỗi cầu thủ phải ký đăng ký tư cách bán chuyên nghiệp.
Năm 1978, Serie C tách thành Serie C1 và Serie C2, khiến Serie D tụt xuống cấp độ thứ năm. Từ mùa 1981–82, giải đổi thành Campionato Interregionale, cầu thủ trở lại tư cách nghiệp dư và quyền quản lý chuyển sang LND. Giai đoạn 1992–1999 giải mang tên Campionato Nazionale Dilettanti, rồi mới trở lại cái tên Serie D. Cấu hình 162 đội, 9 bảng cũng bắt đầu từ cuộc cải tổ năm 1992.
Cột mốc gần nhất là mùa 2014–15. Hai hạng của Lega Pro sáp nhập thành Serie C thống nhất, và Serie D trở lại đúng vị trí cấp độ thứ tư như trước năm 1978.
Thể thức: 9 bảng, lên hạng thẳng và play-off không có suất
Các đội được xếp vào 9 bảng, mỗi bảng thường 18 đội, chia theo vùng. Bảng A gồm các đội từ Valle d’Aosta, Piemonte, Liguria và Lombardia. Bảng I ở cực nam, tập hợp đội từ Calabria, Campania và Sicilia. Các bảng còn lại trải dọc bán đảo theo đúng logic địa lý đó.
Đội đứng đầu mỗi bảng lên thẳng Serie C. Như vậy mỗi mùa có 9 suất lên hạng, bù cho 9 đội từ Serie C rơi xuống.
Các đội xếp thứ 2 đến thứ 5 đá play-off, mỗi lượt chỉ một trận. Đội có thứ hạng cao hơn được đá sân nhà và đi tiếp nếu hòa sau hiệp phụ. Không có loạt sút luân lưu. Điểm lạ là play-off không trao suất lên hạng trực tiếp. Kết quả của nó tạo ra một danh sách ưu tiên, để LND chọn đội lấp chỗ trống khi có câu lạc bộ ở Serie C không đáp ứng điều kiện tài chính hoặc rút lui. Wikipedia lấy ví dụ mùa 2007–08: có 9 suất trống ở Serie C2, trong đó 5 suất trao cho các đội Serie D từng dự play-off.
Ở cuối bảng, mỗi bảng có 4 đội xuống Eccellenza, giải nghiệp dư cấp vùng. Hai đội cuối xuống thẳng. Hai suất còn lại được quyết định qua play-out giữa các đội xếp từ thứ ba đến thứ sáu từ dưới lên. Play-out sẽ không diễn ra nếu khoảng cách điểm giữa hai đội quá lớn.
Khi bằng điểm ở vị trí nhất bảng hoặc ở ranh giới trụ hạng, Serie D không dùng thành tích đối đầu mà tổ chức một trận phân định trên sân trung lập.
Scudetto Serie D: danh hiệu vô địch của giới nghiệp dư
Cuối mùa, 9 đội nhất bảng gặp nhau để tranh Scudetto Serie D, danh hiệu vô địch quốc gia của LND. Vòng đầu chia 3 bảng, mỗi bảng 3 đội. Ba đội nhất bảng cùng đội nhì có thành tích tốt nhất vào bán kết.
Danh hiệu này có từ mùa 1952–53 dưới tên Scudetto IV Serie, sau đó gián đoạn và được khôi phục từ 1992–93. Hai mùa 2019–20 và 2020–21 không trao danh hiệu vì đại dịch COVID-19.
| Mùa | Đội giành Scudetto Serie D |
|---|---|
| 2025–26 | Scafatese |
| 2024–25 | Livorno |
| 2023–24 | Campobasso |
| 2022–23 | Sestri Levante |
| 2021–22 | Recanatese |
| 2018–19 | Avellino |
| 2017–18 | Pro Patria |
| 2016–17 | Monza |
| 2015–16 | Viterbese |
| 2014–15 | Robur Siena |
Danh sách này có vài cái tên quen thuộc. Monza vô địch Serie D mùa 2016–17, còn Venezia giành danh hiệu ở mùa 2011–12. Bari từng đoạt Scudetto IV Serie mùa 1953–54. Siena là đội duy nhất có hai lần đăng quang, năm 1955–56 và 2014–15 (dưới tên Robur Siena).
Coppa Italia Serie D
Song song với giải vô địch, các đội Serie D còn đá Coppa Italia Serie D, giải cúp loại trực tiếp dành riêng cho hạng đấu này từ mùa 1999–2000. Trước đó, các đội Serie D tranh Coppa Italia Dilettanti cùng các đội Eccellenza và Promozione.
Xem kết quả Serie D ở đâu?
Kết quả, lịch thi đấu và bảng xếp hạng bóng đá các giải của Ý được cập nhật tại KQBD 247. Bạn có thể theo dõi chung ở trang kết quả bóng đá Ý.
Câu hỏi thường gặp
Serie D là hạng mấy của bóng đá Ý?
Hạng thứ tư, sau Serie A, Serie B và Serie C. Đây là giải bán chuyên cao nhất và là giải quốc gia thấp nhất.
Mỗi mùa Serie D có bao nhiêu đội lên Serie C?
Chín đội, tức đội nhất của mỗi bảng. Đội từ play-off chỉ được lên khi Serie C có suất trống.
Đội nào giành Scudetto Serie D mùa 2025–26?
Scafatese.
Nguồn tham khảo: Wikipedia – Serie D, Wikipedia (tiếng Ý) – Serie D